Birleşik Krallık yapay zeka için 100 milyon sterlinlik yarışma başlattı

Birleşik Krallık hükümeti, yapay zeka şirketlerini kamu hizmetlerindeki öncelikli sorunlara çözüm geliştirmeye teşvik etmek amacıyla 100 milyon sterlinlik Sovereign AI Ar-Ge Kamu Alım Programı kapsamında ilk dört yarışmayı başlattı. Program, 31 Ağustos 2026’da Kuzey Carolina’da düzenlenen G20 Maliye Bakanları ve Merkez Bankası Başkanları toplantısında Birleşik Krallık Maliye Bakanı John Healey tarafından duyuruldu. Healey, 20 Temmuz 2026’dan bu yana Maliye Bakanlığı görevini yürütüyor.

İlk dört alan belirlendi

İlk aşamada Ulusal Sağlık Servisi’nin (NHS) verimliliğinin artırılması, yapay zeka hesaplama altyapısının daha verimli kullanılması, savunma sistemlerinde yapay zekanın güvenli biçimde devreye alınması ve gelişmiş yapay zeka ajanlarının oluşturabileceği siber güvenlik risklerinin test edilmesi olmak üzere dört ayrı alana odaklanılacak.

NHS üretkenliği için açılan yarışmada şirketlerden, sağlık hizmetlerindeki iş akışlarını otomatikleştirebilen, bakım süreçlerinin koordinasyonunu geliştiren ve karar verme mekanizmalarını destekleyen yapay zeka sistemleri geliştirmeleri bekleniyor. Çalışmaların, NHS’in 10 Yıllık Sağlık Planı kapsamındaki hedeflerine katkı sağlaması, sağlık çalışanlarının üzerindeki idari yükü azaltması ve hizmet verimliliğini artırması amaçlanıyor.

Hesaplama verimliliğine yönelik yarışmada ise yapay zeka altyapısının daha düşük maliyetle ve daha verimli çalışmasını sağlayabilecek teknolojiler desteklenecek. Program kapsamında geliştirilecek çözümlerle Birleşik Krallık’ın kamuya ait yapay zeka hesaplama kapasitesinin genişletilmesi ve araştırmacılar ile şirketlerin yüksek performanslı hesaplama kaynaklarına erişim maliyetlerinin azaltılması hedefleniyor.

Savunma ve siber güvenlik de kapsamda

Savunma alanındaki yarışma, veri ile ileri düzey yapay zeka yeteneklerinin savunma sistemleri arasında güvenli biçimde bağlantılandırılmasına odaklanacak. Bu çalışmalarla operasyonel etkinliğin artırılması ve Birleşik Krallık’ın ulusal güvenlik açısından kritik yapay zeka kabiliyetlerinin güçlendirilmesi planlanıyor.

Dördüncü yarışmada ise giderek daha yetenekli hale gelen yapay zeka ajanlarının güvenlik ve dayanıklılığı ele alınacak. Şirketlerden, kurumların bu sistemlerin oluşturabileceği riskleri anlamasına, test etmesine ve azaltmasına yardımcı olacak teknolojiler geliştirmeleri istenecek. Böylece yapay zekanın ekonomi genelinde daha güvenli biçimde kullanılmasının önünün açılması hedefleniyor.

Start-up’lara kamu müşterisi desteği

Program yalnızca kamu kurumlarının teknoloji ihtiyacını karşılamayı değil, Birleşik Krallık merkezli yapay zeka girişimlerinin büyümesini de amaçlıyor. Erken araştırma aşamasını geçmiş ancak ürününü gerçek çalışma ortamlarında kanıtlamak için finansman ve müşteriye ihtiyaç duyan şirketlerin programa dahil edilmesi öngörülüyor. Uygun durumlarda peşin ödeme yapılabilecek olması, küçük ve genç şirketlerin büyük kamu ihalelerinde karşılaştığı finansal engelleri azaltmayı hedefliyor.

Başarılı şirketler, geliştirdikleri fikri mülkiyet haklarını ellerinde tutabilecek. Bu sayede kamu kurumları için geliştirilen teknolojilerin pilot aşamanın ardından ticari ürünlere dönüştürülerek Birleşik Krallık’ta ve uluslararası pazarlarda kullanılması mümkün olabilecek. Hükümet, modeli stratejik öneme sahip İngiliz yapay zeka şirketlerinin ülkede kurulmasını, büyümesini ve küresel ölçekte rekabet etmesini destekleyen bir araç olarak değerlendiriyor.

Yapay zekadan sorumlu Bakan Kanishka Narayan da kamu sektörünün her yıl sağlık ve savunma dahil çok sayıda alanda milyarlarca sterlinlik ürün ve çözüm satın aldığına dikkat çekti. Yeni modelin, yeterli ciroya, nakit rezervine veya kamu ihalesi geçmişine sahip olmadığı için büyük sözleşmelere erişmekte zorlanan küçük yapay zeka şirketlerine daha eşit koşullar sağlaması amaçlanıyor.

Yarışmaların odağında, temel araştırma aşamasını tamamlamış ve gerçek operasyonel ortamlarda denenmeye hazır “gösterim aşamasındaki” teknolojiler bulunuyor. Başvurular, Sovereign AI ekibi, ilgili kamu kurumları ve bağımsız teknik uzmanlar tarafından yayımlanan kriterlere göre değerlendirilecek. Seçilen şirketler ilgili devlet kurumlarıyla birlikte çalışarak ölçeklenebilir prototip ve gösterim sistemleri geliştirecek.

AIEI için G7 işbirliği planı

Maliye Bakanı John Healey, Birleşik Krallık’ın dünyanın yenilikçi yapay zeka şirketlerinden bazılarına ev sahipliği yaptığını belirterek hükümetin bu şirketlerin ülkede kurulmasını ve büyümesini destekleyeceğini açıkladı. Healey, programın yapay zekadan sağlanan ekonomik ve toplumsal faydaların ülkenin farklı bölgelerine yayılmasına katkı vermesinin beklendiğini ifade etti.

Hükümet ayrıca, Haziran 2026’da kurulan Yapay Zeka Ekonomisi Enstitüsü’nü (AI Economics Institute-AIEI) G7 ülkeleriyle uluslararası işbirliğine açmayı planlıyor. Birleşik Krallık Hazinesi ile Bilim, İnovasyon ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren enstitü; yapay zekanın üretkenlik, iş gücü piyasası, şirketler ve ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini incelemek için veri ve analiz altyapısı oluşturuyor. G7 işbirliğinin, Birleşik Krallık’ın çıkarları doğrultusunda bilgi ve kanıt paylaşımına odaklanması öngörülüyor.

İlk dört yarışmanın, Sovereign AI Ar-Ge Kamu Alım Programı’nın uygulama modelini test etmesi bekleniyor. Hükümet, program genişledikçe farklı kamu hizmetleri ve stratejik teknoloji alanlarına yönelik yeni yarışmaların da başlatılacağını bildirdi.