Gıda alerjisi ile intolerans aynı şey değil: Belirtiler benzer, riskler farklı

Gıda tüketiminin ardından ortaya çıkan şişkinlik, karın ağrısı, kaşıntı veya döküntü gibi belirtiler çoğu zaman doğrudan “alerji” olarak değerlendiriliyor. Ancak gıda alerjisi ile intolerans veya halk arasında kullanılan ifadeyle gıda hassasiyeti, aynı mekanizmayla ortaya çıkan durumlar değil.

Gıda alerjisinde bağışıklık sistemi belirli bir gıda proteinini tehdit olarak algılayarak tepki veriyor. Reaksiyonlar hafif deri belirtilerinden solunum güçlüğü ve anafilaksi gibi yaşamı tehdit edebilen tablolara kadar değişebiliyor.

Gıda intoleransında ise sorun çoğunlukla belirli bir besinin sindirilememesi veya bağırsaklarda yeterince işlenememesiyle ilişkili oluyor. Karın ağrısı, gaz, şişkinlik ve ishal gibi sindirim sistemi şikâyetleri daha sık görülüyor.

Her gıda alerjisi ömür boyu sürmüyor

Gıda alerjilerinin tamamının yaşam boyu devam ettiği düşüncesi doğru değil. Özellikle çocukluk döneminde ortaya çıkan inek sütü, yumurta, soya ve buğday alerjilerinin önemli bir bölümü yaş ilerledikçe ortadan kalkabiliyor.

Manchester Üniversitesi’nde moleküler alerji alanında çalışan Prof. Clare Mills’in de aralarında bulunduğu araştırmacılar, çocukluk dönemi gıda alerjilerinin zaman içindeki değişimini ve bunların daha doğru teşhis edilmesini araştırıyor.

Buna karşılık yer fıstığı, ağaç yemişleri, balık ve kabuklu deniz ürünlerine karşı gelişen alerjilerin yetişkinlik döneminde devam etme ihtimali daha yüksek.

Bir kişinin geçmişte reaksiyon göstermediğini fark etmesi ise alerjisinin tamamen geçtiği anlamına gelmiyor. Alerjinin sona erip ermediğine, alerji uzmanının değerlendirmesi ve gerekli durumlarda kontrollü testler sonucunda karar verilmesi gerekiyor.

Laktoz intoleransı süt alerjisinden farklı

En sık karıştırılan örneklerden biri laktoz intoleransı ile inek sütü alerjisi.

Laktoz intoleransı, ince bağırsakta süt şekeri olan laktozu parçalayan laktaz enziminin yetersiz olması nedeniyle ortaya çıkıyor. Bu durumda süt ve süt ürünleri tüketildikten sonra gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal görülebiliyor.

Süt alerjisinde ise bağışıklık sistemi sütte bulunan proteinlere tepki veriyor. Bu nedenle süt alerjisi bazı kişilerde ciddi ve hatta yaşamı tehdit eden reaksiyonlara yol açabilirken, laktoz intoleransı anafilaksiye neden olmuyor.

Ham metindeki laktoz intoleransının bebeklerde yaklaşık yüzde 1,5 oranında görüldüğü yönündeki bilgi ise genellenebilir bir oran değil. Doğuştan laktoz intoleransı oldukça nadir görülürken, laktozu sindirme kapasitesindeki azalma çoğunlukla çocukluğun ilerleyen dönemleri veya yetişkinlikte ortaya çıkıyor.

Gluten konusunda üç farklı durum var

Glutenle ilişkili şikâyetlerde de tek bir hastalıktan söz edilmiyor. Çölyak hastalığı, buğday alerjisi ve çölyak dışı gluten veya buğday hassasiyeti birbirinden farklı durumlar olarak değerlendiriliyor.

Çölyak, gluten tüketiminin bağışıklık sistemini harekete geçirerek ince bağırsakta hasara yol açtığı kronik bir hastalık. Buğday alerjisinde ise bağışıklık sistemi buğday proteinlerine karşı alerjik reaksiyon geliştiriyor.

Çölyak dışı gluten veya buğday hassasiyetinin mekanizması ise henüz tam olarak açıklığa kavuşmuş değil. Bu nedenle “gıda hassasiyetinde bağışıklık sisteminin hiçbir rolü yoktur” şeklindeki kesin ifade tıbbi açıdan doğru kabul edilmiyor. Araştırmalar, bazı vakalarda doğuştan gelen bağışıklık mekanizmalarının rol oynayabileceğine işaret ediyor.

Tanı uzman değerlendirmesiyle konulmalı

Gıda alerjilerinin değerlendirilmesinde kişinin reaksiyon öyküsü önemli rol oynuyor. Gerektiğinde deri testleri, kanda gıdaya özgü antikor testleri ve uzman gözetimindeki ağızdan gıda yükleme testleri kullanılabiliyor.

Tek başına pozitif bir alerji testi ise kişinin mutlaka klinik olarak o gıdaya alerjisi olduğu anlamına gelmeyebiliyor. Bu nedenle test sonuçlarının belirtiler ve tıbbi geçmişle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Uzmanlar, özellikle daha önce ciddi alerjik reaksiyon yaşayan kişilerin bir gıdayı yeniden tüketerek kendi başlarına “alerjim geçti mi?” testi yapmaması gerektiğini belirtiyor.

Gıda tüketiminin ardından nefes almakta güçlük, boğaz veya dilde şişme, bayılma hissi ya da hızla ilerleyen yaygın alerjik belirtiler gelişmesi halinde ise durum acil tıbbi müdahale gerektirebiliyor.