Gine-Bissau’da tartışmalı anayasa referandumu: “Hayır” kampanyasına izin yok

Askerî yönetim altındaki Gine-Bissau’da seçmenler, cumhurbaşkanının yetkilerini önemli ölçüde artıran yeni anayasa için 30 Ağustos’ta sandık başına gidecek. Muhalefet ve sivil toplum kuruluşları referandumu boykot çağrısı yaparken, insan hakları örgütleri yalnızca “evet” cephesinin resmî kampanya yürütebildiğini belirtiyor.

Gine-Bissau, cumhurbaşkanının yetkilerini artıran yeni anayasayı 30 Ağustos’ta oylayacak. Muhalefet boykot çağrısı yaparken “hayır” kampanyasına izin verilmediği belirtiliyor.

Batı Afrika ülkesi Gine-Bissau, Kasım 2025’teki askerî darbenin ardından hazırlanan yeni anayasanın kabul edilip edilmemesine karar vermek üzere 30 Ağustos’ta sandık başına gidiyor. Referanduma sunulan düzenleme, cumhurbaşkanının yetkilerini genişletirken ülkenin siyasi ve seçim sisteminde de önemli değişiklikler öngörüyor.

Oylama, 6 Aralık 2026’da yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinden yaklaşık üç ay önce gerçekleştirilecek. Söz konusu seçimlerle askerî darbenin ardından başlayan geçiş döneminin sona erdirilmesi ve sivil yönetime dönülmesi hedefleniyor.

Darbe seçim sonuçlarının açıklanmasını engelledi

Gine-Bissau’da cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri 23 Kasım 2025’te yapılmıştı. Ancak seçim komisyonunun sonuçları açıklamasından bir gün önce, 26 Kasım’da askerî yetkililer yönetime el koyarak seçim sürecini askıya aldı.

Darbe sonrasında General Horta Inta-A Na Man geçiş dönemi devlet başkanı olarak görevlendirildi. Ulusal Seçim Komisyonu daha sonra seçim belgelerinin ve sonuçların bulunduğu sistemlerin darbe sırasında zarar gördüğünü, bu nedenle 23 Kasım seçimlerinin nihai sonuçlarını açıklayamadığını bildirdi.

Yeni anayasa taslağı da darbe sonrasında oluşturulan ve seçimle işbaşına gelmeyen geçiş dönemi kurumları tarafından hazırlandı.

Cumhurbaşkanının yetkileri genişletilecek

Referandumda kabul edilmesi halinde yeni anayasa, ülkedeki güç dengesini cumhurbaşkanlığı lehine önemli ölçüde değiştirecek.

Mevcut sistemde parlamento tarafından belirlenen başbakan hükümeti oluştururken, yeni düzenlemeyle cumhurbaşkanına başbakanı ve kabine üyelerini atama ve görevden alma yetkisi verilmesi öngörülüyor.

Cumhurbaşkanı ayrıca bakanlıkları oluşturabilecek veya kaldırabilecek, Bakanlar Kuruluna başkanlık edebilecek ve belirli koşullarda hükümeti görevden alabilecek. Ağır bir siyasi kriz halinde parlamentoyu feshetme yetkisinin de cumhurbaşkanına verilmesi planlanıyor.

Tasarı parlamentonun yapısını da değiştiriyor. Milletvekili sayısının 102’den 65’e, seçim çevresi sayısının ise 29’dan 12’ye düşürülmesi öngörülüyor.

Cumhurbaşkanı adayları için seçimden önceki beş yıl boyunca Gine-Bissau’da kesintisiz ikamet etme şartı getirilmesi de taslaktaki düzenlemeler arasında yer alıyor.

“Yalnızca evet cephesi kampanya yapıyor”

Referandum süreci muhalefet ve insan hakları örgütlerinin eleştirilerine neden oldu. Gine-Bissau İnsan Hakları Birliği Başkanı Bubacar Turé, ülkede resmî referandum kampanyasını yalnızca “evet” cephesinin yürütebildiğini açıkladı.

Turé, askerî yönetim ile onu destekleyen siyasi çevrelerin ülkenin tüm bölgelerinde kampanya yaptığını, yeni anayasaya karşı çıkanların ise resmî kampanya yürütmesine izin verilmediğini söyledi.

Ülkede çeşitli temel özgürlüklerin kısıtlandığını belirten Turé, mevcut ortamın özgür bir siyasi kampanya için uygun olmadığını savundu.

Muhalefetten sandığı boykot çağrısı

Ülkenin en köklü siyasi oluşumlarından Gine ve Yeşil Burun’un Bağımsızlığı için Afrika Partisi (PAIGC) de referandumu boykot etme çağrısı yaptı.

PAIGC, darbe sonrasında oluşturulan geçiş kurumlarının demokratik meşruiyete sahip olmadığını ve anayasa referandumunun bu kurumlara meşruiyet kazandırmayı amaçladığını ileri sürüyor. Parti ayrıca “hayır” cephesinin kampanya yapmasının engellenmesini eleştiriyor.

Askerî geçiş yönetimi ise mevcut anayasal sistemin ülkedeki uzun süreli siyasi istikrarsızlığın nedenlerinden biri olduğunu savunarak yeni düzenlemenin daha istikrarlı bir yönetim modeli oluşturacağını belirtiyor.

Referandum sonucunun ardından Gine-Bissau’nun gündeminde 6 Aralık’taki cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri bulunuyor. Seçimlerin planlandığı şekilde gerçekleştirilmesi halinde ülkenin yaklaşık bir yıllık askerî geçiş döneminden yeniden sivil yönetime geçmesi hedefleniyor.