Gümrüklerde kaçakçılığa karşı teknoloji hamlesi

Ticaret Bakanlığı, kaçakçılıkla mücadele kapsamında Türkiye’nin kara, hava, deniz ve demir yolu gümrük kapılarındaki teknolojik denetim kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalarını sürdürüyor. 2026’nın ilk yarısında çeşitli tarama ve analiz sistemlerini devreye alan Bakanlık, yıl sonuna kadar yeni x-ray sistemleri, mobil tarama teknolojileri ve yapay zeka destekli takip altyapısının yaygınlaştırılmasını hedefliyor.

Bakanlığın 2026 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu kapsamında yürütülen çalışmalarda, özellikle gümrüklerde kullanılan kritik tarama teknolojilerinde dışa bağımlılığın azaltılması amaçlanıyor. Bu doğrultuda yerli imkanlarla geliştirilen Milli Tarama Sistemleri Projesi’nin (MİLTAR) farklı gümrük sahalarında yaygınlaştırılmasına yönelik yatırımlar devam ediyor.

Habur ve Gürbulak’a yeni sistemler kuruldu

MİLTAR kapsamında yılın ilk yarısında Habur Gümrük Kapısı’na bir yarı sabit x-ray tarama sistemi, Gürbulak Gümrük Kapısı’na ise bir binek araç tarama sistemi kurularak faaliyete geçirildi.

Aynı dönemde Sarp Gümrük Kapısı’nda iki bagaj x-ray sistemi kullanıma alınırken, 10 yeni bagaj x-ray sisteminin temini için de ihale gerçekleştirildi. Gürbulak Gümrük Kapısı’nda işletici kuruluş tarafından sağlanan beş bagaj x-ray sistemi de sahada kullanılmaya başlandı.

Havalimanları ile hurda ithalatının gerçekleştirildiği gümrük sahalarında kullanılmak üzere hurda metal ve altın analizine imkan sağlayan 20 metal-maden analiz dedektörü de yılın ilk yarısında temin edildi. Böylece ham metinde gelecekte dağıtılacağı belirtilen bu cihazların alım süreci tamamlanmış oldu.

GENTSİS’e yapay zeka desteği

Kaçakçılıkla mücadelede kullanılan Gümrüklü Eşya ve Nesne Takip Sistemi (GENTSİS) için de yapay zeka destekli yeni bir yazılım geliştirildi. Yazılım, sistemdeki sensörlerden gelen verileri ön analizden geçirerek görevli personele daha sağlıklı ve anlamlı veriler sunmayı amaçlıyor.

GENTSİS; başta göçmen kaçakçılığı olmak üzere uyuşturucu ve silah kaçakçılığı ile taşınan eşyanın değiştirilmesi gibi yasa dışı faaliyetlerin önlenmesinde kullanılıyor. Bakanlığın planlamasına göre yılın ikinci yarısında 700 GENTSİS cihazının daha alınması bekleniyor.

Burada 700 cihazlık alım ile yapay zeka yazılımı birbirinden ayrı çalışmalar olarak yürütülüyor. Yapay zeka desteği GENTSİS’ten gelen verilerin analizine yönelik geliştirilirken, 700 adetlik hedef sistemin sahadaki cihaz kapasitesinin artırılmasını kapsıyor.

50 bin uyuşturucu test kiti dağıtılacak

Uyuşturucu maddelerin tanı ve tespitinde kullanılan 50 bin test kitinin ihale süreci de tamamlandı. Kitlerin temin edilmesinin ardından Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürlüklerine dağıtılması planlanıyor.

Bakanlık, yılın kalan bölümünde üç vücut tarama sistemi ile üç yutucu tespit sisteminin ihalesini gerçekleştirerek ihtiyaç bulunan gümrük sahalarına dağıtmayı da hedefliyor. Söz konusu sistemler özellikle insan vücudu üzerinde veya içinde gizlenerek gerçekleştirilmeye çalışılan kaçakçılık faaliyetlerinin tespitinde kullanılıyor.

Üç gümrük kapısına yarı sabit x-ray

MİLTAR’ın yaygınlaştırılması kapsamında Kapıkule, Dilucu ve Sarp gümrük kapılarına yıl sonuna kadar yarı sabit x-ray tarama sistemlerinin kurulması planlanıyor. Habur Gümrük Kapısı’na ise üç açılı, “backscatter” olarak bilinen mobil x-ışını tarama sisteminin kazandırılması hedefleniyor.

Bakanlık, teknolojik yatırımların yanı sıra değişen kaçakçılık yöntemlerine karşı personelin bilgi ve farkındalığını artırmaya yönelik eğitim faaliyetlerini de sürdürecek. Yasa dışı soğutucu gaz ticareti ve kültür varlığı kaçakçılığı gibi alanlarda güncel yöntemler ve güzergahlar konusunda uygulamalı çalışmalar yapılması planlanıyor.

Gümrüklerdeki teknolojik dönüşüm kapsamında 2026 sonuna kadar yeni x-ray ve mobil tarama sistemlerinin devreye alınması, 700 GENTSİS cihazının temin edilmesi ve 50 bin uyuşturucu test kitinin ilgili birimlere ulaştırılması hedefleniyor. Böylece kaçakçılığın daha erken tespit edilmesi ve gümrük kontrollerinin teknik kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.