İran’dan Hürmüz için şartlı açılım: Gözler ABD’nin adımlarında

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari geçişlere açılmasına ilişkin Umman ile yürütülen görüşmelerde bir yol haritası üzerinde uzlaşıldığını açıkladı. Pezeşkiyan, planın uygulanmasının ABD’nin daha önce varılan mutabakattaki yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlı olduğunu söyledi.

İran devlet televizyonunda ülkenin iç ve dış gündemine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Pezeşkiyan, Umman ile yapılan görüşmeler sonucunda gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan “üzerinde anlaşmaya varılan harita temelinde” geçişine ilişkin bir çerçevenin kabul edildiğini belirtti.

Ancak açıklama, Boğaz’ın hemen ve koşulsuz biçimde tamamen açıldığı anlamına gelmiyor. İran yönetimi yeni geçiş düzenlemesini, ABD’nin haziran ayında Pakistan’ın arabuluculuğunda oluşturulan İslamabad Mutabakatı kapsamındaki taahhütleri yerine getirmesi şartına bağlıyor.

Yol haritası İran yönetimine sunuldu

Pezeşkiyan, Hürmüz Boğazı için hazırlanan yol haritasının İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney’e sunulduğunu söyledi. Planın Devrim Muhafızları, İran’ın askeri birimleri ve müzakere heyeti tarafından da kabul edildiğini belirtti.

İran ile Umman arasında üzerinde çalışılan geçici düzenlemeye göre ticari gemilerin İran ve Umman sularından belirlenen güzergâhlar üzerinden geçiş yapabilmesi öngörülüyor. Tarafların daha kalıcı bir deniz trafiği düzenlemesi üzerinde müzakereleri sürdürmesi bekleniyor.

İran’dan ABD’ye dört talep

Pezeşkiyan, geçiş güzergâhının uygulanması halinde ABD’nin de kendi yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini savundu.

İran yönetiminin talepleri arasında ABD’nin İran limanları ve gemilerine yönelik olarak nitelendirdiği deniz ablukasını kaldırması, ekonomik yaptırımları hafifletmesi, dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve İsrail’in Lübnan’daki askeri faaliyetlerinin durdurulması için baskı yapılması bulunuyor.

Pezeşkiyan, Hürmüz Boğazı’nın açılmasına yönelik sürecin 17 Haziran’da Pakistan’ın arabuluculuğunda oluşturulan İslamabad Mutabakatı’nda kabul edilen çerçeveye uygun şekilde ilerlemesi gerektiğini söyledi.

Tahran yönetimi ABD ile temasların söz konusu mutabakat temelinde sürdüğünü öne sürerken, Washington yönetiminden yetkililer İran ile devam eden resmi müzakereler bulunduğu yönündeki açıklamaları daha önce reddetti.

Komşu ülkelerle ortak güvenlik vurgusu

Pezeşkiyan konuşmasında İran’ın bölge ülkeleriyle ilişkilerine de geniş yer ayırdı. İran’ın komşularıyla ortak bir anlayış geliştirmesi ve bölgesel güvenliğin diyalog yoluyla sağlanması gerektiğini belirten Pezeşkiyan, diplomatik ilişkilerin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.

Pakistan, Afganistan, Suudi Arabistan, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman, Mısır, Azerbaycan ve Türkmenistan’ı sıralayan İran Cumhurbaşkanı, bu ülkelerle ortak bir anlayış geliştirmek istediklerini ifade etti.

Pezeşkiyan, İran’ın komşularıyla iyi ilişkiler geliştirme konusunda istediği hızda ilerleyemediğini de kabul ederek, bölgesel sorunların doğrudan diyalog ve iş birliğiyle çözülmesi gerektiğini savundu.

“Bunun için zemin hazır”

İran Cumhurbaşkanı, bölge ülkelerinin önemli bölümünün Müslüman ülkeler olduğuna dikkat çekerek ortak güvenlik anlayışının geliştirilmesini istedi.

Pezeşkiyan, İran’ın komşularıyla ilişkilerini güçlendirmesine ilişkin değerlendirmesinde gerekli zeminin bulunduğunu, ancak tarafların birbirlerine yönelik yaklaşımlarında değişiklik yapmaları gerektiğini ifade etti.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin önemli bölümünün geçtiği dünyanın en kritik deniz yollarından biri olmayı sürdürüyor. Bölgede aylardır devam eden askeri ve siyasi gerilim nedeniyle geçişlerde ciddi düşüş yaşanırken, İran-Umman görüşmeleri ticari trafiğin daha düzenli şekilde yeniden başlamasına yönelik diplomatik girişimlerin merkezinde bulunuyor.