ABD’de 19 milyondan fazla kişinin sağlık verileri üzerinde yürütülen geniş kapsamlı bir araştırma, kuru temizleme işletmelerinin yakınında yaşamak ile Parkinson hastalığı arasında dikkat çekici bir ilişki olabileceğini ortaya koydu. Phoenix merkezli Barrow Nöroloji Enstitüsü araştırmacılarının öncülüğündeki çalışma, 5 Ağustos 2026’da npj Parkinson’s Disease dergisinde yayımlandı.
Araştırmada, ABD’de Medicare sistemine kayıtlı 67 yaş ve üzerindeki kişilerin verileri değerlendirildi. Çalışmaya 2016-2018 yılları arasında yeni Parkinson tanısı alan 180 bin 982 kişi ile hastalık tanısı bulunmayan 18 milyon 848 bin 268 kişi dahil edildi. Araştırmacılar, katılımcıların ikamet adresleri ile kuru temizleme işletmeleri arasındaki mesafeyi karşılaştırdı.
En yüksek oran en yakın mesafede görüldü
Yaş, cinsiyet, ırk, sigara kullanımıyla ilişkili göstergeler, sağlık hizmetlerinden yararlanma düzeyi, gelir, yerleşim özellikleri ve PM2.5 hava kirliliği gibi faktörler hesaba katıldıktan sonra da kuru temizleme işletmelerine yakınlık ile Parkinson arasında mesafeye bağlı bir ilişki görüldü.
Bir kuru temizleme işletmesinin yaklaşık 500 feet, yani 152 metre yakınında yaşayanlarda Parkinson görülme olasılığı, işletmeden 4 ila 5 mil, yaklaşık 6,4 ila 8 kilometre uzakta yaşayanlarla karşılaştırıldığında yüzde 14 daha yüksek bulundu. Araştırmacılar, mesafe arttıkça ilişkinin de genel olarak zayıfladığını bildirdi.
En güçlü bağlantı ise yürüme ve denge bozukluklarının öne çıktığı Parkinson alt grubunda belirlendi. Kuru temizleme işletmesine 0,1 milden, yani yaklaşık 161 metreden daha yakın yaşayanlarda bu Parkinson türüyle ilişkilendirilen olasılık, 4-5 mil uzakta yaşayanlara göre yüzde 23 daha yüksekti.
Kimyasal çözücüler mercek altında
Araştırmacıların üzerinde durduğu olası çevresel faktörlerden biri trikloroetilen (TCE). Klorlu bir çözücü olan TCE geçmişte kuru temizleme sektöründe ve çeşitli endüstriyel işlemlerde yaygın şekilde kullanıldı. Kuru temizlemede TCE kullanımı zamanla büyük ölçüde azalırken, tetrakloroetilen veya perkloroetilen olarak bilinen PCE sektörde yaygın kullanılan çözücülerden biri haline geldi. PCE’nin çevrede parçalanması sonucunda TCE gibi başka klorlu bileşikler de oluşabiliyor. Bu maddeler toprakta ve yeraltı suyunda uzun süre kalabildiği için eski kuru temizleme tesislerinin bulunduğu alanlarda bile çevresel kirlenme riski devam edebiliyor.
TCE maruziyeti ile Parkinson arasındaki olası bağlantı daha önce de bilimsel araştırmalara konu olmuştu. Barrow Nöroloji Enstitüsü araştırmacılarının 2025’te yayımlanan başka bir çalışmasında da çevresel TCE düzeyleri ile Parkinson hastalığı arasında ilişki saptanmıştı.
Araştırma nedensellik göstermiyor
Çalışmanın önemli bir sınırlaması ise araştırmacıların katılımcıların TCE, PCE veya başka kuru temizleme kimyasallarına gerçek maruziyet düzeylerini doğrudan ölçmemiş olması. Bunun yerine ikamet edilen ev ile kuru temizleme işletmesi arasındaki mesafe, olası çevresel maruziyetin göstergesi olarak kullanıldı.
Bu nedenle araştırmanın sonuçları, kuru temizleme işletmelerinin ya da belirli bir kimyasalın Parkinson hastalığına doğrudan neden olduğunu kanıtlamıyor. Bulgular, iki durum arasında istatistiksel bir ilişkiye işaret ediyor ve bağlantının altında yatan çevresel mekanizmaların daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini gösteriyor.
Araştırmacılar, çevresel kirleticilerin Parkinson hastalığındaki rolünün belirlenmesinin önlenebilir risk faktörlerinin ortaya çıkarılması açısından önem taşıdığı görüşünde. Çalışmanın kıdemli yazarı Brad Racette de çevresel maruziyetlerin belirlenmesinin, gelecekte Parkinson hastalığının toplum üzerindeki yükünün nasıl azaltılabileceğini anlamak açısından önemli bir adım olduğunu belirtti.