Pezeşkiyan: ABD ile anlaşma ve uzlaşı arayışını sürdürüyoruz

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi için bulunduğu Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile bir araya geldi. Görüşmenin ana gündemini İran ile ABD arasında yeniden tırmanan askeri gerilim, Batı Asya’daki gelişmeler ve bölgesel istikrar oluşturdu.

Pezeşkiyan, İran’ın çatışmaya rağmen sorunların müzakere yoluyla çözülmesinden yana olduğunu belirterek Tahran yönetiminin anlaşma ve uzlaşı arayışını sürdürdüğünü söyledi. İran Cumhurbaşkanı, savaşın devam etmesinin İran’ın, bölgenin veya insanlığın çıkarına olmadığını vurguladı.

Pezeşkiyan: Çözüm diyalog ve işbirliği

Pezeşkiyan, hükümetinin göreve gelmesinden bu yana barış ve güvenliğin sağlanmasına, sorunların diyalog ve müzakere yoluyla çözülmesine öncelik verdiğini belirtti.

İran Cumhurbaşkanı, Washington yönetimini ise geçmiş anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemekle suçladı. İran’ın kabul ettiği taahhütlere bağlı kaldığını savunan Pezeşkiyan, ABD tarafının aynı yaklaşımı göstermediğini ileri sürdü.

Pezeşkiyan, buna rağmen diplomatik çözüm arayışından vazgeçmediklerini belirterek, “anlaşma ve anlayış” zemini oluşturmak için çalışmaların sürdüğünü ifade etti. Mevcut sorunların çözümünün diyalog ve işbirliğinden geçtiğini savunan İran Cumhurbaşkanı, güvensizlik ve çatışmanın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasını önlemek için bütün diplomatik imkanların kullanılması gerektiğini söyledi.

17 Haziran mutabakatının ardından gerilim yeniden yükseldi

İran ile ABD, aylar süren çatışmaların ardından 17 Haziran 2026’da savaşı sona erdirmeye ve Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimi azaltmaya yönelik bir mutabakat zaptı imzalamıştı. ABD Başkanı Donald Trump ve Pezeşkiyan tarafından imzalanan mutabakat, askeri faaliyetlerin sona erdirilmesine ve nihai anlaşmaya ulaşılması için diplomatik görüşmelerin sürdürülmesine yönelik bir çerçeve oluşturmuştu.

Ancak taraflar arasındaki anlaşmazlıkların çözülememesi ve karşılıklı suçlamaların sürmesi nedeniyle diplomatik süreç yeniden çıkmaza girdi. Pezeşkiyan’ın Modi ile görüşmesindeki açıklamaları da Tahran’ın, Washington’ın mutabakattan kaynaklanan taahhütlerini yerine getirmediği yönündeki görüşünü yansıtıyor.

Gerilim, 30 Ağustos’ta ABD güçlerinin İran’ın Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Larak Adası’nda iki fırlatma sistemini vurmasının ardından yeniden askeri çatışmaya dönüştü. İran buna Ürdün’de ABD güçlerinin bulunduğu iki hava üssüne balistik füze saldırılarıyla karşılık verdi. Pezeşkiyan’ın diplomasi çağrısı, tarafların yeniden karşılıklı saldırılara başladığı bu ortamda geldi.

“Savaşın devamı hiçbir tarafın çıkarına değil”

Pezeşkiyan, ABD içerisinde çatışmanın devam etmesinden çıkar sağlayan ve askeri gerilimin sürmesini isteyen çevreler bulunduğunu öne sürdü. Bu değerlendirme İran Cumhurbaşkanı’nın siyasi görüşü olarak aktarılırken, söz konusu iddiaya ilişkin somut bir kişi veya kurum adı paylaşılmadı.

İran Cumhurbaşkanı, Tahran’ın diplomasi kapısını kapatmadığını yineleyerek akılcı yaklaşımın savaşın genişlemesini önlemeyi gerektirdiğini savundu.

Pezeşkiyan, Hindistan’ın da bölgesel barış ve istikrarın güçlendirilmesinde önemli bir kapasiteye sahip olduğunu belirterek Yeni Delhi’nin diplomatik çabalara katkısının önemine dikkat çekti.

Modi’den Hürmüz Boğazı ve siviller vurgusu

Hindistan Başbakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre Modi ile Pezeşkiyan, ikili ilişkilerin yanı sıra Batı Asya’daki son gelişmeleri ve giderek yükselen gerilimi değerlendirdi.

Modi, Hindistan’ın sorunların diyalog ve diplomasi yoluyla çözülmesi gerektiği yönündeki tutumunu yineledi. Bölgede kalıcı barış ve istikrarın sağlanması için çalışmaların sürdürülmesi gerektiğini belirten Modi, özellikle seyrüsefer ve ticaret özgürlüğünün korunmasına dikkat çekti.

Hindistan Başbakanı, sivillerin ve sivil altyapının çatışmalardan korunması gerektiğini vurgularken ticari gemiler ile denizcilerin hiçbir koşulda hedef alınmaması gerektiğini ifade etti.

Hürmüz Boğazı, Hindistan dahil çok sayıda ülkenin enerji tedariki açısından kritik öneme sahip bulunuyor. Bölgedeki askeri çatışmalar ve gemi trafiğindeki kesintiler, küresel enerji piyasaları ile uluslararası ticaret üzerinde baskı oluşturuyor.

Modi’den Pezeşkiyan’a BRICS daveti

Görüşmede iki ülkenin çok taraflı kuruluşlardaki işbirliği de ele alındı. Modi, Hindistan’ın İran ile BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü dahil uluslararası platformlarda yakın çalışmaya hazır olduğunu belirtti.

Hindistan Başbakanı ayrıca Pezeşkiyan’ı Hindistan’ın ev sahipliği yapacağı BRICS Zirvesi’ne davet etti.

Bişkek’teki görüşme, İran ile ABD arasında askeri saldırıların yeniden başladığı bir dönemde Tahran’dan gelen yeni diplomasi mesajı açısından önem taşıyor. Pezeşkiyan, Washington’a yönelik sert eleştirilerini sürdürürken müzakere seçeneğinin halen masada bulunduğunu belirtiyor. Modi ise Yeni Delhi’nin geleneksel yaklaşımını koruyarak çatışmanın genişlemesi yerine diyalog, seyrüsefer güvenliği ve bölgesel istikrar çağrısı yapıyor.