Pezeşkiyan’dan ABD’ye çağrı: İran anlaşmaya dönmeye hazır

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile İran arasında yeniden yükselen askeri gerilimin ardından Washington’a diplomasi çağrısında bulundu. Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te gerçekleştirilen Şanghay İşbirliği Örgütü Devlet Başkanları Zirvesi’nde konuşan Pezeşkiyan, ABD’nin haziran ayında imzalanan İslamabad Mutabakatı kapsamındaki yükümlülüklerine geri dönmesi halinde İran’ın da karşılıklı adım atmaya hazır olduğunu söyledi.

Pezeşkiyan’ın açıklaması, ABD ile İran arasında yaklaşık bir ay aradan sonra doğrudan saldırıların yeniden yaşanmasının ardından geldi. ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki Larak Adası’nda İran’a ait askeri unsurları hedef almasının ardından İran, Ürdün’de Amerikan askerlerinin bulunduğu iki hava üssüne saldırılar düzenledi.

“İran derhal karşılık verecek”

Pezeşkiyan, ŞİÖ Zirvesi’ndeki konuşmasında ABD’nin İslamabad Mutabakatı’na yeniden uyması halinde Tahran yönetiminin de aynı yönde hareket edeceğini belirtti. İran Cumhurbaşkanı, Washington’ı anlaşmadaki taahhütlerini yerine getirmemekle suçladı.

Pezeşkiyan’a göre ABD, mutabakatın imzalanmasından iki haftadan kısa bir süre sonra yükümlülüklerini ihlal etti. İran’ın daha sonra attığı adımların Washington’ın uygulamalarına karşı orantılı bir karşılık olduğunu savunan Pezeşkiyan, Tahran’ın savaşın devam etmesini istemediği mesajını verdi.

İslamabad Mutabakatı haziranda imzalandı

ABD ile İran arasında yürütülen ve Pakistan ile Katar’ın arabuluculuk yaptığı görüşmeler sonucunda İslamabad Mutabakatı 18 Haziran 2026’da imzalandı. Anlaşma, tarafların askeri operasyonları sona erdirmesini ve daha kapsamlı bir siyasi çözüm için müzakerelerin devam etmesini öngörüyordu.

Mutabakatın önemli başlıklarından biri de Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğiydi. İran tarafı anlaşmanın ardından ticari gemilere serbest geçiş uygulamasının 60 günlük geçici bir düzenleme olduğunu açıklamış ve Tahran’ın boğaz üzerindeki haklarından vazgeçmeyeceğini belirtmişti.

Ancak tarafların birbirlerini mutabakatı ihlal etmekle suçlamasının ardından anlaşmanın uygulanması kısa sürede sekteye uğradı ve ABD-İran gerilimi yeniden yükseldi.

Hürmüz Boğazı gerilimin merkezinde

Dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasındaki çatışmanın temel başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Washington yönetimi boğazdaki uluslararası seyrüsefer güvenliğinin sağlanmasını isterken İran, kendi egemenlik ve güvenlik haklarının korunması gerektiğini savunuyor. Tahran yönetimi, serbest deniz trafiğinin kalıcı hale gelmesini ABD’nin mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesiyle ilişkilendiriyor.

Son haftalarda taraflar arasında askeri gerilimin yeniden yükselmesi, Hürmüz üzerinden gerçekleştirilen enerji sevkiyatları konusunda da endişeleri artırdı.

Washington’dan henüz olumlu sinyal yok

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ise İran’a yönelik ekonomik ve askeri baskısını sürdürme yönünde mesajlar veriyor. Trump, son saldırıların ardından İran’ın askeri eylemlerine karşı yeni bir karşılık verilebileceğini belirtirken, gelişmelerin şimdilik geniş çaplı savaşa dönüş anlamına gelmediğini söyledi.

Pezeşkiyan’ın Bişkek’te yaptığı açıklama, Tahran’ın artan askeri gerilime rağmen İslamabad Mutabakatı üzerinden diplomatik seçeneği tamamen kapatmadığını ortaya koydu. Ancak ateşkes sürecinin yeniden başlayabilmesi için Washington ve Tahran’ın anlaşmanın uygulanması konusunda yaşadığı temel görüş ayrılıklarının aşılması gerekiyor.