Portekiz’de şişe başına 10 sent: Çocuklar eğitim, barınaklar mama için biriktiriyor

Portekiz’de 10 Nisan 2026’da uygulamaya alınan Volta depozito ve iade sistemi, çevresel hedeflerin ötesinde yeni gelir ve bağış modellerinin ortaya çıkmasına yol açtı. Plastik, metal ve alüminyumdan üretilmiş tek kullanımlık içecek ambalajlarını kapsayan sistemde tüketiciden ürün satın alınırken 10 sent depozito alınıyor, uygun ambalaj iade noktasına teslim edildiğinde bu tutar geri ödeniyor.

Portekiz’in hedefi, kapsama giren ambalajların 2026 sonunda yüzde 70’ini, 2027’de yüzde 80’ini ve 2029’da yüzde 90’ını toplamaya ulaşmak. Ham metindeki “kişi başına 6 bin euro” ifadesi ise Volta sisteminin resmî hedefi değil; sistemi kullanan iki kardeşin kişisel birikim planına ait.

İki kardeşin hedefi 120 bin ambalaj

Vila do Conde’de yaşayan 13 yaşındaki Ariela ile 10 yaşındaki Alice, başlangıçta Volta’dan elde ettikleri parayı harçlıklarına eklerken, 10 Haziran’dan itibaren işi daha büyük bir projeye dönüştürdü. Yaşadıkları sitedeki komşuların desteğini alan kardeşler, her akşam kapılara bıraktıkları torbaları toplayarak depozitolu ambalajları iade ediyor.

Anneleri Karina Lauro, kızlarının projeyi anlatan küçük mektuplar hazırladığını, kendisinin de bunları basarak komşulara dağıttığını anlattı. Rio de Janeiro’dan 2024 başında Portekiz’e taşınan aile, yalnızca evde tüketilen şişelerle hedefe ulaşmanın mümkün olmayacağını görünce çevreden destek istemeye başladı.

Kardeşlerin hedefi Haziran 2027’ye kadar 120 bin ambalaj toplamak. Her ambalajdan 10 sent alınması halinde toplam 12 bin euro, yani kardeş başına 6 bin euro birikmesi mümkün olacak. Alice bu parayla Güney Kore’de üç haftalık öğrenci değişim programına katılmayı, Ariela ise ABD’de benzer bir eğitim deneyimi yaşamayı planlıyor.

Boş şişeler 40 kedinin mamasını karşılıyor

Volta sistemini sosyal yardım amacıyla kullananlardan biri de Vendas Novas’ta çoğunlukla yaşlı, hasta ve korunmaya muhtaç kedileri barındıran Gatil Original adlı merkezin sahibi António Casa Branca.

Casa Branca, restoran ve işletmelerle anlaşarak kullanılmış plastik şişe ve kutuları düzenli şekilde toplamaya başladı. İlk denemelerden birinde yerel bir işletmeden aldığı ambalajlar minibüsünü tamamen doldurdu ve iade makinelerinde yaklaşık 50 euro gelir sağladı.

Barınağın bugün beş işletmeyle iş birliği bulunuyor. Casa Branca, birkaç restorandan haftada yaklaşık 50’şer euro toplanması halinde yaklaşık 40 kedinin mama masrafının karşılanabildiğini belirtiyor. Sistem veteriner ve ilaç giderlerini henüz karşılamasa da barınağın günlük beslenme maliyetinde önemli destek sağlıyor.

Volta 2029’da yüzde 90 toplama hedefliyor

Volta, 3 litreye kadar olan ve sistemin logosunu taşıyan içecek ambalajlarını kapsıyor. İadeler otomatik makineler, manuel toplama noktaları ve yüksek miktarlı teslimatlar için oluşturulan özel merkezler üzerinden gerçekleştirilebiliyor.

Portekiz hükümeti sistemi yaklaşık 150 milyon euroluk yatırımla hayata geçirdi. Ülke genelinde yaklaşık 2 bin 500 otomatik makine, 8 binden fazla manuel toplama noktası ve 48 yüksek kapasiteli kiosk oluşturulması planlandı. İade bedeli nakit veya alışverişte kullanılabilecek kupon şeklinde alınabildiği gibi belirli yardım kuruluşlarına da bağışlanabiliyor.

Volta’nın ilk aylarındaki deneyim, depozito sisteminin yalnızca ambalajların geri dönüşüme kazandırılmasını teşvik etmediğini; eğitim hedeflerinden hayvan barınaklarına ve yerel sosyal projelere kadar küçük ancak düzenli finansman kaynakları oluşturabildiğini de gösteriyor.