Şimşek rakamları açıkladı: Vergi denetiminde tablo sanıldığı gibi değil

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, vergi denetimlerinde küçük işletmelerin hedef alındığı yönündeki algıya ilişkin dikkat çeken veriler paylaştı. 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’ın tanıtımının ardından soruları yanıtlayan Şimşek, denetimlerin şirket büyüklüklerine göre nasıl dağıldığını açıkladı.

Şimşek’in verdiği rakamlara göre 2026 yılında her 100 büyük şirketin yaklaşık 31’i vergi denetimine tabi tutuluyor. Büyük şirketlerde denetim oranı yüzde 31,3’e ulaşırken, küçük ölçekli işletmelerde bu oran yüzde 1,1 seviyesinde bulunuyor.

Büyük şirketlerde oran yaklaşık üç katına çıktı

Şimşek, büyük şirketlerde denetim oranının 2024 yılında yaklaşık yüzde 11 seviyesinde olduğunu belirterek, iki yıl içinde bu oranın yaklaşık üç katına çıktığını söyledi.

Orta ölçekli şirketlerde de benzer bir artış yaşandı. Bu gruptaki denetim oranının yüzde 3,6’dan yüzde 7,3’e yükseldiğini açıklayan Şimşek, denetim politikasında büyük ve orta ölçekli şirketlere yönelik yoğunluğun arttığını ifade etti.

Küçük ölçekli şirketlerde ise ters yönde bir değişim gerçekleşti. 2024 yılında yüzde 2,1 olan denetim oranı 2026’da yüzde 1,1’e geriledi.

Şimşek, kamuoyunda küçük işletmelerin daha fazla denetlendiği yönünde bir algı bulunduğunu ancak açıklanan rakamların farklı bir tablo ortaya koyduğunu savundu.

Denetimden önce düzeltme imkanı

Vergi politikalarında yalnızca inceleme ve ceza yönteminin kullanılmadığını belirten Şimşek, kayıt dışılıkla mücadelede gönüllü uyuma öncelik verdiklerini söyledi.

Vergi Denetim Kurulu’nun büyük veri analitiği ve yapay zekâ destekli sistemlerden yararlandığını belirten Şimşek, yapılan analizlerde tespit edilen uyumsuzlukların bazı durumlarda denetim başlamadan önce mükelleflerle paylaşıldığını aktardı.

Bu yöntem kapsamında mükelleflere, tespit edilen sorunları inceleme süreci başlamadan önce düzeltme imkanı veriliyor. Şimşek, temel yaklaşımın mükellefi doğrudan cezalandırmak yerine önce vergiye gönüllü uyumu artırmak olduğunu vurguladı.

Beyanname sayısı 5,5 milyona çıktı

Şimşek, kayıt dışılıkla mücadelede yürütülen çalışmaların gelir vergisi beyannamelerine de yansıdığını belirtti. Gelir vergisi beyannamesi sayısının 3,8 milyondan yaklaşık 5,5 milyona yükseldiğini açıklayan Şimşek, bu seviyenin rekor olduğunu ifade etti.

Vergi gelirlerinin milli gelire oranına ilişkin de bilgi veren Şimşek, bu oranın 2022’de yüzde 15,4, 2023’te yüzde 16,6 olduğunu, 2026’da ise yüzde 17’nin üzerine çıktığını söyledi. 2027 yılı için beklentinin yüzde 17,9 olduğunu kaydetti.

Dolaylı vergilerin payında düşüş beklentisi

Şimşek, dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payının da gerilediğini belirtti. 2023 yılında yüzde 65,5 seviyesinde bulunan oranın 2026’da yüzde 60’ın biraz altına inmesinin beklendiğini söyledi.

Vergi denetimlerinde açıklanan yeni dağılım ise özellikle küçük işletmelere yönelik denetim tartışmalarında öne çıkıyor. Verilere göre denetim oranındaki en belirgin artış büyük şirketlerde görülürken, küçük ölçekli şirketlerde oran son iki yılda gerilemiş durumda.