Türkiye’den uzay diplomasisinde yeni adım: Artemis Anlaşmaları imzalandı

Türkiye, uzayın barışçıl, güvenli ve şeffaf biçimde keşfedilmesine yönelik uluslararası ilkeleri belirleyen Artemis Anlaşmaları’na katıldı. Washington’daki NASA Genel Merkezi’nde 31 Ağustos 2026’da düzenlenen törende anlaşmayı Türkiye adına Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır imzaladı.

Türkiye böylece Artemis Anlaşmaları’nın 71. imzacısı oldu.

Törene NASA Başkanı Jared Isaacman, Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç ve ABD Dışişleri Bakanlığından yetkililer de katıldı.

Ay ve Mars görevlerinde ortak ilkeler

NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde 2020’de oluşturulan Artemis Anlaşmaları, ülkelerin Ay, Mars ve diğer gök cisimlerindeki sivil uzay faaliyetlerinde uymayı taahhüt ettiği temel ilkeleri içeriyor.

Anlaşmalar; uzayın barışçıl amaçlarla kullanılması, faaliyetlerde şeffaflık, bilimsel verilerin paylaşılması, acil durumda astronotlara yardım edilmesi ve farklı ülkelerin uzay operasyonlarının birbirine zarar vermesinin önlenmesi gibi başlıklara dayanıyor.

Tarihi öneme sahip uzay alanlarının ve insanlığın uzay mirasının korunması da anlaşmalar kapsamındaki ilkeler arasında bulunuyor.

Türkiye’nin imzasıyla, gelecekteki Ay araştırmaları ve diğer derin uzay projelerinde Artemis ülkeleriyle teknik ve bilimsel işbirliği imkanlarının geliştirilmesinin önü açıldı.

Kacır Türkiye adına imzaladı

NASA Başkanı Jared Isaacman törende Türkiye’yi Artemis Anlaşmaları’nın 71. imzacısı olarak karşılamaktan memnuniyet duyduğunu belirtti.

Türkiye adına anlaşmayı Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır imzalarken, Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç da törende yer aldı.

NASA, Türkiye’nin son yıllarda insanlı uzay uçuşları ve Ay programı alanında attığı adımların ülkenin uzay çalışmalarındaki büyüyen rolünü ortaya koyduğunu vurguladı.

Gezeravcı ve Atasever’in görevleri öne çıktı

Türkiye, insanlı uzay programındaki ilk önemli adımını 2024’te Alper Gezeravcı’nın Uluslararası Uzay İstasyonu’na gitmesiyle attı.

Axiom Mission 3 kapsamında ISS’ye ulaşan Gezeravcı, yaklaşık üç haftalık görevinde farklı alanlarda bilimsel deneyler gerçekleştirdi ve Türkiye’nin uzaya çıkan ilk astronotu oldu.

Aynı yıl Tuva Cihangir Atasever de Virgin Galactic 07 göreviyle yörünge altı araştırma uçuşuna katıldı. Atasever uçuş sırasında insan fizyolojisi ve uzay ortamına ilişkin çeşitli bilimsel deneyler gerçekleştirdi.

Bu iki görev, Türkiye’nin Milli Uzay Programı kapsamında insanlı uzay araştırmalarında elde ettiği ilk deneyimleri oluşturdu.

AYAP-1 için hedef 2027

Türkiye’nin sıradaki büyük uzay hedeflerinden biri Ay Araştırma Programı’nın ilk görevi AYAP-1 olacak.

Program kapsamında Türkiye’nin geliştirdiği uzay aracının Ay’a gönderilmesi ve milli hibrit roket motorunun derin uzayda kullanılması hedefleniyor.

Ham metindeki AYAP-1’in 2026’da fırlatılacağı bilgisi güncelliğini yitirmiş durumda. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın ağustos ayında açıkladığı güncel takvime göre uzay aracının 2027’nin ilk aylarında fırlatılması planlanıyor.

AYAP-1’de Türkiye’de geliştirilen hibrit itki sistemi, uçuş bilgisayarı ve çeşitli yerli alt sistemler kullanılacak. Görev, Türkiye’nin Ay’a yönelik ilk uzay misyonu olacak.

Dünya uzay sektörü Antalya’da buluşacak

Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’na katılımı, küresel uzay sektörünün önemli organizasyonlarından birine ev sahipliği yapmaya hazırlandığı dönemde gerçekleşti.

Uluslararası Uzay Kongresi, 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek. Böylece organizasyon tarihinde ilk kez Türkiye’de gerçekleştirilecek.

Uluslararası Astronotik Federasyonu tarafından düzenlenen kongreye uzay ajansları, astronotlar, bilim insanları, araştırmacılar, teknoloji şirketleri ve sektör temsilcilerinin katılması bekleniyor.

Türkiye Uzay Ajansının ev sahipliğinde ve SAHA İstanbul’un eş ev sahipliğinde gerçekleştirilecek organizasyonun ana teması “The World Needs More Space” olacak.

Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’na katılması, AYAP-1 hazırlıkları ve Antalya’daki Uluslararası Uzay Kongresi, ülkenin uluslararası uzay işbirliklerindeki konumunu güçlendirmeye yönelik adımların yeni halkalarını oluşturuyor.